نخل گردانی رسم کهن شمیرانی ها

حسن حسن زاده ـ خبرنگار: اگرچه کوچه های پردار و درخت و باغ راه های سرسبز و دل انگیز شمیران جای خود را به خیابان های پر از آپارتمان های سربه فلک کشیده داده است، اما رسم ها همان رسم های گذشته اند.

نخل گردانی رسم کهن شمیرانی ها

هنوز هم وقتی ماه محرم از راه می رسد، هیئت ها و دسته های عزاداری شمیرانی ها، گرد هم می آیند تا رسم های چند صدساله برای عزاداری سالار شهیدان بی کم و کاست انجام شوند. آداب و رسوم خاصی که شاید بعضی از آنها در گذر زمان تغییر نموده است، اما ریشه ها همان ریشه های گذشته اند و از رسم های خاص عزاداری شمیرانی ها حکایت می نمایند. در این گزارش در گفت وگو با علیرضا زمانی تهران شناس و جمعی از اهالی قدیمی شمیران به بعضی از رسم های عزاداری رایج ماه محرم در منطقه یک پایتخت پرداختیم.

درختان چنار قد برافراشته ای که در محاصره برج ها و آپارتمان های سربه فلک کشیده خیابان سباری محله کاشانک، غریبگی می نمایند، بخشی از تاریخ و هویت شمیران قدیم اند. در ضلع غربی خیابان سباری، جهت چند چنار کهنسال را که از میان آپارتمان ها سر برآورده اند، در پیش می گیریم و به محوطه ای پردار و درخت می رسیم. محلی که هیچ شباهتی با خیابان های اطرافش ندارد و از روزگار رفته دارآباد و زمین های معروف به جوز درختک نشانی می هد. درختان چنار اما در میان خود سنگ قبر ساده ای را پنهان نموده اند. آرامگاه بی آلایشی که چند دهه، محل گردهمایی دسته های عزاداری روز عاشورا و برپایی یکی از قدیمی ترین رسم های عزاداری دارآبادی ها بوده است. آرامگاهی که به گفته اهالی قدیمی محله، متعلق به سیدی فاضل و پرهیزگار است و قدمتش به 2 قرن پیش برمی گردد. علیرضا زمانی، تهران شناس دراین باره می گوید: دسته های روستاهای شرق شمیران از دارآبادی ها تا جمال آبادی ها، نیاورانی ها، اهالی کاشانک و... روز عاشورا راهی آرامگاه قدیمی جوزدرختک می شدند و در مقابل آرامگاه سیدجوز درختی عزاداری و سینه زنی می کردند. اطلاعات زیادی از سیدابوطالب جوزی که به القابی چون سیدجوز درختی و سیداجاق نیز معروف است، در دست نیست. اما مسلم این است که نسب طایفه جوزی های شمیران به او برمی گردد. شخصیت فاضلی که مورد وثوق اهالی شمیران بود و آنها به کراماتش باور داشتند. اگرچه قدمت مقبره ساده سیدجوز درختی به طور دقیق معین نیست اما قدر مسلم سابقه آن به اواخر دوره قاجار برمی گردد و از همان زمان نیز عزاداری ظهر عاشورا در آرامگاه او برگزار می شده است.

  • عزاداری بر مزار شهدا

    عکس های سیاه و سفید عزاداری های چند دهه گذشته هنوز هم میان اهالی دارآباد دست به دست می گردد و از قدمت این عزاداری ها و حرکت دسته های عزاداری به سوی آرامگاه این سید فاضل خبر می دهد. غلامرضا قیدی یکی از اهالی قدیمی دارآباد می گوید: از سال های دور، رسم بر این بود که ظهر عاشورا دسته های عزاداری، مراسم را بر سر مزار این سید فاضل به خاتمه می رساندند. نه تنها دسته های دارآباد، بلکه از محله های نیاوران، کاشانک و... هم ظهر عاشورا خود را به این محل می رساندند و گاهی جمعیت به 2 تا 3 هزار نفر می رسید. دسته ها وقتی به مزار سیدابوطالب جوزی می رسیدند، شور می گرفتند و مراسم سینه زنی و روضه خوانی به اوج می رسید. رسم بر این بود که مراسم تعزیه خوانی و شبیه خوانی نیز به عنوان خاتمه مراسم آن روز، بر سر مزار سیدجوزی برگزار گردد. در ضلع شرقی خیابان سباری هم انبوه درختان چناری که از اراضی جوز درختک بر جا مانده اند، روایت دیگری از مراسم عزاداری دارآبادی ها در روز عاشورا دارند. در لابه لای درختان ضلع شرقی خیابان، سنگ قبرهایی دیده می گردد که از قدمت این آرامگاه حکایت می نمایند. قیدی می گوید: محلی که امروز به گلزار شهدای کاشانک معروف است، در گذشته آرامگاه قدیمی شمیرانی ها بود. وقتی مراسم عزاداری ظهر عاشورا در مزار سیدجوزی خاتمه می یافت، عزاداران به این آرامگاه می آمدند و بر سر خاک اموات خود فاتحه می خواندند. اما اکنون 2 سالی هست که جهت دسته های عزاداری دارآبادی ها تغییر نموده است. مهرداد لیان یکی دیگر از اهالی دارآباد می گوید: اهالی، نماز ظهر عاشورا را در مزار گلزار شهدای محله اقامه می نمایند و 2 سالی هست که دیگر مراسمی در آرامگاه سیدجوزی برگزار نمی گردد. اما رسم راهی شدن دسته های عزاداری به گلزار شهدا، در دیگر محله ها هم وجود دارد. به عنوان مثال، هنوز هم ظهر تاسوعا عزاداران محله های شرق شمیران، به امامزاده علی اکبر(ع) چیذر می روند.

نخل گردانی تا آرامگاه سیدعلی دربندی

یکی از رسم های عزاداری شمیرانی ها در ماه محرم، حرکت دسته های عزاداری از تکیه ها به سوی آرامگاه ها و مزار بزرگان بود. علاوه بر اینکه دارآبادی ها و نیاورانی ها و اهالی شرق شمیران، روز عاشورا را به مزار سیدجوز درختی می رفتند، دربندی ها نیز مراسم مشابهی داشتند. اکنون قبر ساده ای در ضلع جنوب غرب محله دربند برجا مانده است که تنها یادگاری باقی مانده از مراسم نخل گردانی و حرکت دسته های عزاداری دربندی ها به سوی مقبره سید علی دربندی است. زمانی دراین باره می گوید: اهالی دربند در روز عاشورا با اجرای مراسم نخل گردانی راهی آرامگاه قدیمی ییلاق خود می شدند. قبرستانی که در مرکز آن، سنگ قبر سیدعلی دربندی، یکی از بزرگان روستای دربند، در اواخر دوره ناصری قرار داشت. کسی که اهالی روستا به پرهیزکاری و کراماتش باور داشتند. اکنون دیگر اثری از آن قبرستان قدیمی دربند نیست. در دوره رضاشاه و در جریان توسعه کاخ سعدآباد، قبرستان قدیمی دربند به آب بسته شد. زمانی می گوید: وقتی قبرستان قدیمی دربند را به آب بستند، اهالی دربند می گفتند پیکر سیدعلی دربندی سالم بوده است. پس از این اتفاق بود که قبر سیدعلی دربندی از گزند تخریب قبرستان در امان ماند و هنوز هم آن قبر ساده در محله دربند وجود دارد. با این وجود دیگر رسم نخل گردانی تا قبر سیدعلی دربندی، در محله دربند انجام نمی گردد و نخل گردانی ها به محدوده داخل تکیه ها محدود شده است.

منبع: همشهری آنلاین
انتشار: بروزرسانی: 27 مهر 1398 شناسه مطلب: 292

به "نخل گردانی رسم کهن شمیرانی ها" امتیاز دهید

امتیاز دهید:

دیدگاه های مرتبط با "نخل گردانی رسم کهن شمیرانی ها"

نظرتان را در مورد این مقاله با ما درمیان بگذارید